Öğrencilerin Finansal Okuryazarlığının Toplumsal Belirleyicileri

Özet

İlkokullarda finansal okuryazarlık eğitimi küresel ölçekte giderek artan bir ilgi görse de, öğrencilerin finansal yeterlilik
ve davranışlarının şekillenmesinde sosyal çevredeki matematik dinamiklerinin oynadığı belirleyici rol hâlâ derinlemesine
incelenmesi gereken bir alan olmaya devam etmektedir. Bu çalışmanın amacı, ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin finansal
okuryazarlık düzeylerini; aile yapısı (kardeş sayısı), alışveriş sıklığı, finansal bilgi kaynakları ve ekonomik farkındalık
alışkanlıkları bağlamında analiz etmektir. Betimsel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın örneklemini, Türkiye'de
öğrenim gören 9-11 yaş aralığındaki 712 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler; finansal bilgi, finansal sorumluluk, planlama,
ihtiyaç farkındalığı, harcama bilinci ve finansal özerklik alt boyutlarını kapsayan, geçerlik ve güvenirliği kanıtlanmış bir
ölçek aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde tek yönlü ANOVA ve Scheffe post-hoc testleri kullanılmıştır. Araştırma
bulguları, tek çocukların finansal okuryazarlık puanlarının, kardeşi olan akranlarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı
düzeyde yüksek olduğunu göstermiştir (F = 3.21, p < .05). Dikkat çekici bir diğer bulgu ise, ailenin; okul ve medyayı geride
bırakarak öğrenciler için en etkili ve birincil finansal bilgi kaynağı olarak konumlanmasıdır (F = 3.09, p < .05). Literatürdeki
deneyimsel öğrenme beklentisinin aksine, ne alışveriş yapma sıklığının ne de ekonomi haberlerini takip etme alışkanlığının
finansal okuryazarlık düzeylerini anlamlı düzeyde yordamadığı saptanmıştır (p > .05). Bu durum, öğrencilerin finansal
süreçlere aktif birer katılımcıdan ziyade, pasif birer gözlemci olarak maruz kaldıklarına işaret etmektedir. Sonuçlar, erken
dönem finansal eğitimde okul temelli müdahalelerin tek başına yeterli olmadığını; aile katılımını merkeze alan ve evdeki
finansal sosyalleşme eşitsizliklerini telafi edecek yapılandırılmış hibrit öğretim modellerine ihtiyaç duyulduğunu ortaya
koymaktadır.

Abstract

Although financial literacy education in elementary education has garnered increasing global attention, the
determinative role of family dynamics in shaping students' financial competencies and behaviors remains an area requiring
in-depth investigation. This study aims to analyze the financial literacy levels of fourth-grade elementary school students
within the context of family structure (sibling number), shopping frequency, sources of financial information, and economic
awareness habits. Employing a descriptive survey design, the research sample comprises 712 students aged 9–11 years
enrolled in schools across Turkey. Data were collected utilizing a validated and reliable instrument encompassing six
dimensions: financial knowledge, financial responsibility, financial planning, needs awareness, spending consciousness, and
financial autonomy. One-way ANOVA and Scheffe post-hoc tests were employed for data analysis. The findings
demonstrated that only children's financial literacy scores were statistically significantly higher compared to their peers with
siblings (F = 3.21, p < .05). Another noteworthy finding reveals that families are positioned as the most effective and primary
source of financial information for students, surpassing schools and media outlets (F = 3.09, p < .05). Contrary to experiential
learning expectations prevalent in the literature, neither shopping frequency nor habitual engagement with economic news
significantly predicted financial literacy levels (p > .05). This finding suggests that students function as passive observers
rather than active participants in financial processes. The results underscore that school-based interventions alone are
insufficient for early financial education; instead, structured hybrid pedagogical models that prioritize family engagement
and compensate for inequities in home-based financial socialization are imperative.

Yazarlar

Rukiye Bayram, Belma Türker Biber

Anahtar Kelimeler

Finansal okuryazarlık, ilköğretim matematik eğitimi, aile etkisi, finansal sosyalleşme

Yayın Bilgileri

Cilt 7, Sayı 1, 2026 · Sayfa 24-47

Dosyalar